Sunčev sistem
Upoznajte planete našeg Sunčevog sistema i njihove karakteristike.
Sunčev sistem je skupina planeta, mjeseca, asteroida, kometa i drugih nebeskih tijela koja kruže oko Sunca. U centru se nalazi Sunce, ogromna zvijezda koja čini više od 99% ukupne mase sistema i daje toplinu i svjetlost svemu oko sebe. Sunčev sistem čine osam planeta: Merkur, Venera, Zemlja, Mars, Jupiter, Saturn, Uran i Neptun. Svaka od njih ima svoje posebnosti — od kamenitih planeta u unutrašnjem dijelu do velikih gasovitih džinova na rubovima sistema. Osim planeta, tu su i patuljaste planete poput Plutona, kao i asteroidni pojas, Kuiperov pojas i Oortov oblak. Sunčev sistem nastao je prije oko 4.6 milijardi godina iz ogromnog oblaka gasa i prašine, a i danas se stalno mijenja dok se objekti kreću, sudaraju i razvijaju kroz vrijeme.
Merkur
Najmanja planeta i najbliza Suncu.
Merkur je planeta najbliža Suncu i najmanja u Sunčevom sistemu. Njegova površina je prekrivena kraterima, slična Mjesecu, jer nema gustu atmosferu koja bi štitila od meteora. Dan na Merkuru traje gotovo 59 Zemljinih dana, dok njegova godina traje samo 88 Zemljinih dana. Zbog blizine Suncu, temperature na danjoj strani mogu doseći i do 430°C, dok noću padnu na -180°C. Merkur nema mjesec i često se teško uočava sa Zemlje jer je blizu sjaja Sunca.
Venera
Najmanja planeta i najbliza Suncu.
Venera je druga planeta od Sunca i poznata je po svojoj izuzetno gustoj i toksičnoj atmosferi koja stvara efekat staklene bašte, zbog čega je najtoplija planeta u Sunčevom sistemu. Površina Venere prekrivena je vulkanima, planinama i ravnicama, a njeni oblaci su sastavljeni uglavnom od sumporne kiseline. Zbog svoje guste atmosfere, Venera je često obasjana svijetlom i vidljiva je sa Zemlje kao “večernja ili jutarnja zvijezda”.
Zemlja
Najmanja planeta i najbliza Suncu.
Zemlja je treća planeta od Sunca i jedina poznata planeta na kojoj postoji život. Ima raznoliku površinu sa kontinentima, okeanima, planinama i rijekama. Njena atmosfera je bogata kisikom i azotom, što omogućava život biljkama, životinjama i ljudima. Zemlja se okreće oko svoje ose, stvarajući dan i noć, dok njena orbita oko Sunca stvara godišnja doba. Plava boja planeta dolazi od vodenih površina koje prekrivaju oko 71% njene površine.
Mars
Najmanja planeta i najbliza Suncu.
Mars, poznat i kao "Crvena planeta", četvrta je planeta od Sunca u Sunčevom sistemu. Njegova crvena boja dolazi od željeznog oksida na površini. Mars je manji od Zemlje, sa tankom atmosferom pretežno sastavljenom od ugljen-dioksida. Na Marsu postoje ogromni vulkani poput Olympus Monsa i duboke doline poput Valles Marineris. Naučnici proučavaju Mars zbog potencijala za prošlu ili buduću ljudsku kolonizaciju, kao i mogućeg postojanja vode u tečnom obliku ispod površine.
Zvijezde
Zvijezde su ogromne kugle plazme koje svijetle milijardama godina.
Zvijezde su ogromne kugle vrelog gasa, uglavnom vodonika i helija, koje emituju svjetlost i toplotu zbog nuklearnih reakcija u njihovoj unutrašnjosti. Nastaju u gustim oblacima gasa i prašine, zvanim maglice. Tokom života mijenjaju svoju veličinu, temperaturu i sjaj. Neke zvijezde su male i hladne, dok su druge ogromne, izuzetno vruće i svijetle. Zvijezde su osnovni gradivni elementi galaksija i važne su za razumijevanje nastanka planeta, sistema i života.
Sirius
Najsjanija zvijezda na noćnom nebu.
Sirijus je najsjajnija zvijezda na noćnom nebu i dio je sazviježđa Veliki Pas. Poznat je i kao “Pseća zvijezda”. U stvari je dvojni zvjezdani sistem, koji se sastoji od Sirijusa A — sjajne bijele zvijezde — i Sirijusa B, bijelog patuljka. Sirijus je oko dva puta masivniji od Sunca i otprilike 25 puta sjajniji. Nalazi se na udaljenosti od oko 8.6 svjetlosnih godina od Zemlje, što ga čini jednim od naših najbližih susjeda u galaksiji.
Betelgez
Crveni superdiv u sazviježđu Oriona.
Betelgez je crveni superdiv iz sazviježđa Orion i jedna je od najuočljivijih zvijezda na noćnom nebu. Njena crvenkasta boja potiče od niske površinske temperature u poređenju s drugim velikim zvijezdama. Betelgez je ogromna — ako bi se nalazila na mjestu Sunca, progutala bi orbite Merkura, Venere, Zemlje, pa čak i Marsa. U kasnoj je fazi svog života i jednog dana će eksplodirati kao supernova, stvarajući spektakularnu svjetlosnu pojavu vidljivu čak i danju.
Polaris
Sjevernjača - vodič kroz noćno nebo.
Polaris, poznata kao Sjevernjača, najpoznatija je navigacijska zvijezda jer se nalazi gotovo tačno iznad Sjevernog nebeskog pola. To znači da pokazuje pravac sjevera i stoljećima je bila važna putnicima i moreplovcima. Polaris je superdivovska zvijezda koja je mnogo veća i svjetlija od Sunca. Nalazi se oko 430 svjetlosnih godina od Zemlje i dio je trostrukog zvjezdanog sistema.
Galaksije
Galaksije su ogromni gradovi zvijezda, plina i prašine.
Galaksije su ogromne kolekcije zvijezda, planeta, maglica, gasova i prašine, povezane gravitacijom. Postoje spiralne, eliptične i nepravilne galaksije, a svaka može sadržavati od nekoliko miliona do nekoliko triliona zvijezda. Galaksije se kreću kroz svemir, često se sudaraju, stapaju i mijenjaju oblik kroz milijarde godina. One su “gradovi zvijezda” u kojima se rađaju novi solarni sistemi.
Andromeda
Najbliža spiralna galaksija našoj Mliječnoj stazi.
Andromeda je najbliža velika galaksija Mlječnom putu i jedna od najudaljenijih koje možemo vidjeti golim okom. Također je spiralna galaksija, nešto veća od Mlječnog puta, i sadrži oko bilion zvijezda. Udaljena je oko 2.5 miliona svjetlosnih godina od nas, ali se polako približava našoj galaksiji. Naučnici predviđaju da će se Mlječni put i Andromeda sudariti za oko 4 milijarde godina, formirajući jednu veliku eliptičnu galaksiju.
Mliječni put
Naša galaksija s preko 100 milijardi zvijezda.
Mlječni put je galaksija u kojoj se nalazi naš Sunčev sistem. To je spiralna galaksija sa više spiralnih krakova koji se protežu iz njenog centra. Svjetlost koju vidimo kao “mliječnu traku” na nebu zapravo dolazi od milijardi udaljenih zvijezda u disku galaksije. Mlječni put sadrži oko 100–400 milijardi zvijezda i prečnik mu je otprilike 100.000 svjetlosnih godina. U centru se nalazi supermasivna crna rupa nazvana Sagittarius A*. Naš Sunčev sistem nalazi se na jednom od sporednih krakova, daleko od centra galaksije.
Zanimljivosti
- Zašto je svemir taman? - Većina prostora je prazan i nema izvora svjetlosti.
- Koliko traje godina na Marsu? - Marsov dan traje 24h 37min, a godina 687 dana.
- Šta su crne rupe? - Objekti s gravitacijom koja ne dopušta da išta pobjegne.